توضیح آیت الله سبحانی درباره ی نظریه عندالاستطاعة بودن مهریه

توضیح آیت الله سبحانی درباره ی نظریه عندالاستطاعة بودن مهریه

مدل کودک: آیت الله سبحانی مرجع تقلید شیعیان توضیحاتی درباره ی نظریه عندالاستطاعة بودن مهریه بیان کرد.
به گزارش مدل کودک به نقل از مهر، آیت الله جعفر سبحانی از مراجع عظام تقلید در رابطه با نظریه (عندالاستطاعة) بودن مهریه توضیحاتی دادند که به شرح زیر است. بسم الله الرحمن الرحیم

شکی نیست که امروز گروهی به خاطر نپرداختن مهریه زنان در زندان به سر می برند و تعدادی از خیرین با جمع آوری وجوهی در صدد آزاد سازی آنها می باشند و این مشکل هنوز هم در کشور بر پا است.

وظیفه قاضی در رابطه با گروه مقصر روشن است. او با اختیاری که شرع مقدس به او داده است می تواند به اندازه بدهی طرف، او را ملزم به فروش تعدادی از اموال نموده و در صورت امتناع خود به این کار اقدام می کند و از این طریق مهریه زنان تأمین می شود و اما گروه دیگر که توان پرداخت ندارند حکم آن روشن است آنجایی که قرآن مجید می فرماید: (فنظرة إلی میسرة).

اینجانب در دیدار تعدادی از خیران یادآور شدم که برای حل این مشکل باید کار ریشه ای انجام داد و آن این که در عقدنامه ها مطالبه زوجه نسبت به مهریه خویش مشروط به وجود توان در طرف زوج باشد. از این جهت باید قوه قضائیه لایحه ای که به این مضمون به مجلس ارایه کند و تحت مصوبه ای محاضر را موظف سازد تا در عقد نامه ها این مطلب قید گردد اینک دلیلهای این نظریه در ضمن اموری بیان می گردد:

۱. شرط تمکن از انجام هر نوع مسئولیتی که انسان بر عهده می گیرد یک شرط تعبدی نیست که سبب آن برای افراد معلوم نباشد. بلکه عقل و عقلاء با آن همراه می باشد و مقصود از شرط، شرط فعل است نه شرط نتیجه و فرق این دو بعداً بیان می شود.

۲. اجرای عقد کافی است که مهریه به شکل دین حال در ذمه شوهر قرار گیرد و مقتضای حال بودن اینست که هر موقع زوجه خواستار مهریه شد او ملزم به پرداخت باشد و این مقتضای اطلاق حال بودن دین است. هیچ وقت تعلل نمی پذیرد به خلاف دین مؤجّل.

۳. اگر مقتضای اطلاق چنین است برای مساله دو صورت است:

الف. زوج در واقع متمکن از پرداخت است (این همان عند الاستطاعة است).

ب. زوج توان پرداخت ندارد زوجه از یک طرف فشار می آورد و در طرف دیگر توانی نیست. برای رفع این مشکل باید کاری صورت گیرد.

۴. اطلاق شرط (زن در تمام حالات حق مطالبه دارد) به صورت زیر مقید شود.

مهریه به شکل دین حال بر ذمه زوج است ولی مطالبه مشروط بر بودن توان در زوج است.

۵. شرط در ضمن عقد بر دو قسم است:

شرط فعل: طلب کاری از مشروط ضد.

شرط نتیجه: درخواست عملی شدن موضوعی در ضمن عقد است در حالیکه از نظر شرع سبب خاص دارد مانند آزادی غلام که با صیغه خاصی انجام می گیرد و با گفتن منوط به آزاد شدن غلام صورت نمی پذیرد.

۶. باطل بودن شرط فعل، مغایر با باطل بودن شرط نتیجه است مقصود از آن در اولی سلب مسئولیت از جانب است نه این که شرط اساساً باطل است ولذا اگر در مورد بحث فردی دست او را بگیرد و متمکن سازد و او منوط به عمل کند کار درستی انجام داده است در حالیکه شرط نتیجه اساساً باطل و صحت پذیر نیست.

تحلیل تعدادی از اشکالات

در رابطه با این نظریه از تعدادی از عزیزان اشکالاتی مطرح گردیده است. اینک به تحلیل آنها می پردازیم.

الف. «لازمه فساد شرط (مهر) بطلان مهر المسمی و تبدیل آن به مهر المثل است نه تبدیل به عند الاستطاعة».

تردیدی نیست در صورت بطلان شرط مهر المسمی به مهر المثل تبدیل می شود ولی هیچ گاه گفته نشده بطلان مهر تبدیل به عند الاستطاعة می شود بلکه آن چه گفته شده اینست که راه فرار از این مشکل (تبدیل المسمی به مهرالمثل) اینست که در عقد نامه ها توان زوج شرط شود تا مهر المسمی به قوت خود باقی بماند و به مهر المثل تبدیل نشود.

ب. «خرید نسیه یا اجاره با عدم تمکن از ادای دین در زمان مقرر شرط فاسد تلقی نمی شود».

این به خاطر اینست که فروشنده یا موجر مایوس از تمکن افراد نیست والاّ معاوضه که روح بیع و اجاره است تحقق نمی پذیرد.

ج. «هر گاه به هنگام عقد مشروط له با التفات به عدم تمکن مشروط ضد حق مطالبه را ساقط کند اقدام او متضمن مهلت دادن به مدیون برای تأخیر در ادای مهر است».

این مطلب صحیح است و علت آن بیان همانطور است که در شماره ۶ گذشت. تفاوت شرط با شرط فعل نتیجه است، صورت دوم اصلاح پذیر نیست مثل این که بگوید این ملک را به تو فروختم منوط به این که همسرت مطلقه باشد ولی شرط فعل این توانایی دارد که اصلاح پذیر باشد چون مفاد آن بطلان شرط از اساس نیست بلکه مفاد آن اینست که طرف ملزم به کار نیست با این حال شرط یک نوع حالت تعلیقی دارد که اگر دستی از غیب به کمک طرف بر آید، او باید از آن بهره بگیرد.

در انتها یادآور می شویم مساله کاهش مهریه و تراضی بر مهر معقول امری مستحسن است اما در وضعیت کنونی چندان کار ساز نیست چونکه موقع عقد طرفین بر اقل راضی می شوند ولی بعداً احساس حقارت می کنند و مبالغ هنگفتی را بر عهده می گیرند و باردیگر دعوا و مرافعه آغاز می شود. در هر حال اگر بتوان بین هر دو جمع کرد چه بهتر.

منبع: مدل کودک