خانواده در عصر رسانه های هوشمند از بازنمایی تا بازسازی

خانواده در عصر رسانه های هوشمند از بازنمایی تا بازسازی

به گزارش مدل کودک به نقل از مهر، نشست تخصصی «خانواده، ارتباطات و رسانه» به همت انجمن توانمندسازی خانواده ایران و با همکاری مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی اجرا شد.
در این جلسه که به ریاست مسعود معینی پور، رییس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی برگزار گردید، محققان و اساتید حوزه رسانه و خانواده به بررسی ابعاد متعدد رابطه خانواده با رسانه های نوین و تحولات ارتباطی پرداختند. محورهای اصلی این جلسه شامل بازنمایی خانواده در سینما، والدگری در عصر هوش مصنوعی و کنشگری زنان در زیست مجازی بود.

خانواده یک اکوسیستم رسانه ای زنده است

در شروع نشست، زهرا سادات مشیر استخاره، نایب رییس انجمن توانمندسازی خانواده ایران، با تاکید بر لزوم باز تعریف بازنمایی خانواده در رسانه های داخلی اظهار داشت: خانواده یک نهاد زنده و پویاست و خود به شکلی شبکه ای رسانه ای است که درون آن، تولید محتوا، تبادل پیام و بازسازی روابط انسانی جریان دارد.
نیازمند انقلاب روایی در حوزه خانواده هستیموی با انتقاد از بازنمایی سیاه وسفید رسانه ها از خانواده، اضافه کرد: ما نیازمند انقلاب روایی در حوزه خانواده هستیم تا عناصر درونی همچون عشق، محبت و تاب آوری برجسته شوند. خانواده باید در رسانه به عنوان مأمن اصلی زندگی و مرجع ارزش های اجتماعی بازنمایی گردد.
مشیر استخاره ضمن اشاره به بحران روایت در رسانه های امروز تاکید کرد: در روایتهای کنونی گاهی احترام زن و جایگاه مادری نادیده گرفته می شود و همین مساله سبب تضعیف نهاد خانواده و کاهش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری شده است.
وی پیشنهاد کرد رسانه ها با «معماری ذهنی» جدیدی عمل کنند تا خانواده باردیگر به مرجع اجتماعی و عاطفی جامعه بدل شود.

نهاد رسانه از دولت هم اثرگذارتر است

در ادامه، مسعود معینی پور رییس پنل، با نگاهی تاریخی به رابطه رسانه و خانواده، اظهار داشت: از دهه ۱۹۷۰ میلادی تاکنون، نهاد رسانه آهسته آهسته جای نهادهای سنتی را در هدایت سبک زندگی گرفته است. هیچ نهاد اجتماعی، حتی نهاد دولت، چنین نفوذی بر خوراک، پوشاک، مناسک و باورهای مردم نداشته است.
وی اضافه کرد: در قرون وسطی دولت مدرن پدید آمد اما نتوانست زندگی خصوصی مردم را مدیریت کند؛ فروپاشی نظام هایی چون شوروی از درون حوزه خصوصی شروع شد، در صورتیکه رسانه امروز در همه حوزه ها نفوذ دارد و به شکلی مدیریت نرم رفتارهای اجتماعی را بر عهده گرفته است.
معینی پور ضمن اشاره به بی برنامگی در سیاستگذاری خانواده در ایران اظهار داشت: خانواده مؤثرترین و با این وجود مظلوم ترین نهاد جامعه است. ما در رابطه با خانواده زیاد شعار داده ایم اما در حوزه سیاستگذاری و عمل، همچنان گرفتار خلأ هستیم. لازم است نگاه رسانه ای ما به خانواده از سطح شعاری به سطح راهبردی و ساختاری ارتقا یابد.

تولیدات فرهنگی ما باید پیوست خانواده داشته باشند

در بخش بعدی نشست، ابوالفضل اقبالی، عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا (س)، با ارایه نتایج خود از مطالعه ی چهل سال سینمای ایران، اظهار داشت: سینمای ما در بازنمایی خانواده گرفتار نوعی سرکوب نشانه شناختی شده است. جایگاه پدر در خیلی از فیلمها به عنصری بی اثر، منفعل یا حتی مضحک کاهش پیدا کرده است و عشق نیز دیگر در بستر خانواده روایت نمی شود بلکه بیرون از آن و بدون تعهد بازنمایی می شود.
اقبالی اضافه کرد: در فیلم های اخیر، روابط شوگری و هم خانگی جایگزین روابط خانوادگی شده و مادران و زنان در نقش های سنتی خود تضعیف گشته اند. ساختار خانواده در سینمای معاصر، کوچک و اتمیزه شده است و آثار معدودی مانند یه حبه قند توانسته اند خانواده گرم و صمیمی ایرانی را بازنمایی کنند.

والدگری در عصر هوش مصنوعی نیازمند یادگیری مستمر است

در ادامه، عباس جواهری، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، با مبحث تحولات والدگری در زیست بوم هوشمند سخن گفت و عنوان کرد: در عصر اتصال دائمی، مفهوم والدگری باید باز تعریف شود. امروز نوجوانانی داریم که با هوش مصنوعی رابطه عاطفی برقرار می کنند؛ والدین بدون آگاهی از این فضا، از درک زیست دیجیتال فرزندان بازمی مانند.
وی ضمن اشاره به خطرات پنهان فضای مجازی مانند قلدری آنلاین، محتوای لطمه زا و مقایسه های روانی اظهار داشت: والدین باید در نقش میانجی و هم یار فرزندان وارد شوند، نه در نقش ناظر یا کنترل گر. تنها راه مؤثر، افزایش سواد رسانه ای و تقویت پیوند عاطفی در خانواده است.
جواهری در آخر اضافه کرد: والدگری امروز یعنی یادگیرنده بودن. پدر و مادری که نمی دانند هوش مصنوعی چه طور عمل می کند، نمی توانند راهنمای فرزندان خود باشند. تنها از راه گفت و گوی مستمر و شناخت جهان دیجیتال میتوان تعادل جدیدی در خانواده ایجاد کرد.

خانواده در رسانه، میان بازتاب و بازسازی

در جمع بندی این نشست، اعضاء پنل تاکید کردند که نهاد خانواده امروز نه صرفا در معرض بازنمایی رسانه ای، بلکه درحال بازسازی توسط رسانه هاست.
مسعود معینی پور، رئیس پنل خانواده، ارتباطات و رسانه در جمع بندی پایانی خود تصریح کرد: اگر در سیاستگذاری فرهنگی به خانواده نگاه راهبردی نداشته باشیم، رسانه ها به جای تقویت، به باز تعریف و حتی تضعیف آن خواهند پرداخت. ما نیازمند پیوست رسانه ای برای تمام تولیدات فرهنگی هستیم تا خانواده نه قربانی رسانه، بلکه کنشگر آن باشد.
حاضران همینطور بر لزوم تدوین سیاستهای ملی در حوزه بازنمایی خانواده، ارتقاء سواد رسانه ای والدین و ایجاد سازوکارهای اخلاقی برای روایت خانواده در سینما و فضای مجازی تاکید کردند.
شایان ذکر است نشست تخصصی خانواده، ارتباطات و رسانه با هدف بازاندیشی در جایگاه خانواده در عصر دیجیتال توسط انجمن علمی توانمندسازی خانواده ایران و مرکز پژوهش های مجلس برگزار شد و مقرر است نتایج آن در مجموعه ای از مقالات پژوهشی منتشر شود. به طور خلاصه، نیازمند انقلاب روایی در حوزه خانواده هستیموی با انتقاد از بازنمایی سیاه وسفید رسانه ها از خانواده، افزود: ما نیازمند انقلاب روایی در حوزه خانواده هستیم تا عناصر درونی همچون عشق، محبت و تاب آوری برجسته شوند. وی افزود: در قرون وسطی دولت مدرن پدید آمد اما نتوانست زندگی خصوصی مردم را مدیریت کند؛ فروپاشی نظام هایی چون شوروی از درون حوزه خصوصی شروع شد، در صورتی که رسانه امروز در همه حوزه ها نفوذ دارد و بشکلی مدیریت نرم رفتارهای اجتماعی را بر عهده گرفته است. اقبالی افزود: در فیلم های اخیر، روابط شوگری و هم خانگی جایگزین روابط خانوادگی شده و مادران و زنان در نقش های سنتی خود تضعیف گشته اند.