چرا مدارس مهارت های زندگی را به دختران آموزش نمی دهند؟

خبرگزاری مهر _ گروه جامعه:

تحولات اجتماعی و تغییر سبک زندگی، نیازهای تربیتی دختران امروز را نسبت به گذشته دگرگون کرده است. در عین حال، خیلی از کارشناسان باور دارند نظام آموزشی و خانواده هنوز نتوانسته اند متناسب با این تغییرات، مهارت های موردنیاز برای ایفای نقش های مختلف زندگی را به دختران آموزش دهند. در این راستا با فاطمه وجدانی، دکترای فلسفه تعلیم و تربیت و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی، گفتگو کرده ایم.
در ادامه مشروح این پرسش و پاسخ را می خوانید.

مهم ترین نیاز تربیتی دختران امروز چیست؟

وجدانی: یکی از نیازهای مهم دختران امروز، نیاز به آگاهی و تعریف دقیق نقش های خود در صحنه زندگی است. خوشبختانه دختران امروز شناخت دقیق تری از استعدادها و پتانسیلهای خود دارند، و زمینه شکوفایی و پرورش این استعدادها هم بیشتر از گذشته برایشان فراهم است. به عنوان مثال، دختران امروز علاوه بر هویت فردی و خانوادگی، به میزان زیادی متوجه بعد اجتماعی هویت خود شده اند و خیلی مشتاق هستند تا نقش های بیشتر و مهم تری را در حوزه اجتماع ایفا کنند.
این قابلیتها و فعالیتهای چندگانه در مجموع می تواند ظرفیت خوبی برای رشد جامعه باشد. اما مسئله اینست که اگر دختر خانم نتواند نظام ارزش های خویش را ساماندهی کند، گرفتار به هم ریختگی و آشفتگی ارزشها، تعارض نقش ها و ناتوانی در تشخیص اهم و مهم می شود و ممکنست نتواند حتی همان نقش های پایه و مهم تر خویش را نیز به درستی ایفا نماید. بنابراین، اینکه من در این جهان چه جایگاه و نقشی دارم، چه کارهایی باید انجام بدهم، در تعارض ها و تزاحم ها، چطور باید مسئولیت های مختلف خویش را مدیریت کنم، نیاز به آموزش دارد.

آنچه خانواده و نظام آموزشی کمتر به آن توجه کرده اند، چیست؟

وجدانی: همین مسئله ای که مطرح کردم، می تواند ناشی از کم کاری تربیتی نظام خانواده و نظام آموزشی باشد. کودک در ابتدا و در دوران طلایی یادگیری خود، خیلی از ارزش ها و رمز و راز زندگی موفق را در خانواده می آموزد؛ بخصوص از راه یادگیری ضمنی و مشاهده ای.
منتها با عنایت به شکاف نسلی بین دختران امروز و مادران آنها، حقیقت اینست که میزان دغدغه مندی، انگیزه و فعالیت اجتماعی مادران و فرزندان تفاوت قابل توجهی دارد؛ بدین معنا که فعالیتهای اجتماعی سهم کمرنگ تری در زندگی بانوان نسل های گذشته داشته است.
به همین نسبت، تعارض نقش ها و مهارت مدیریت آنها کمتر مسئله ایشان بوده است؛ درحالی که برای دختران امروز این مسئله کاملا موضوعیت دارد. بدین سبب دختران امروز، چنین مهارتی را نه به شکل الگویی و مشاهده ای و نه از راه آموزش کلامی از مادران خود نیاموخته اند.
خیلی از دختران امروز بر خلاف مادران شان، بهترین سالیان جوانی خویش را به ادامه تحصیل، اشتغال یا فعالیتهای اجتماعی اختصاص داده اند و ازدواج و فرزندآوری را به سال های بعدی عمر خود واگذار می کنند و ما پیامد اینگونه اولویت بندی را، در جنبه های فردی، خانوادگی و اجتماعی می بینیم. از طرفی، نظام تربیتی ما نیز عموما کنکور محور است و به همین دلیل در دوران مدرسه، کمتر به پرورش شخصیت و مهارت آموزی پرداخته می شود.

آیا میان آموزش های مدرسه و نیازهای حقیقی دختران در زندگی امروز فاصله وجود دارد؟

وجدانی: به زعم من، بله. همانطور که عرض کردم، تربیت ساحت های گوناگونی دارد. بطورمثال برخی ساحت های مهم آن عبارتند از تربیت معنوی- اخلاقی، تربیت شهروندی، تربیت سیاسی، تربیت برای همسری و مادری و نظایر اینها. جالب است که طبق اسناد بالادستی، بطورمثال ساحت تربیت دینی-اخلاقی بر سایر ساحت ها اولویت دارد؛ هم چنین، سایر ساحت هایی که اشاره کردم، خیلی مهم شمرده شده است؛ اما در عمل، و در نظام آموزشی کنکور محورما، این ساحت ها در عمل به حاشیه رانده شده اند.
پرداختن جدی به پرورش این ساحت ها نیازمند تحولات اساسی در هدف گذاری، اختصاص زمان و منابع، به کار بردن شیوه های متنوع و کارآمد و… است. بهرحال، چنین پیداست که اکنون این ساحت ها چندان در اولویت نیستند؛ یا به شکل خیلی ناقصی آموزش داده می شوند. به همین دلیل نظام آموزشی ما از جامعیت یا دست کم از تعادل برخوردار نیست. اساسا در نظام آموزشی شناخت محور ما، پرورش بعد عاطفی و مهارتی دانش آموزان مغفول هستند.
بنابراین، آموزش های مدرسه ای، در وضعیت فعلی جوابگوی همه نیازهای تربیتی دختران امروز نیست و خروجی های نظام آموزشی غالبا تک بعدی و به شکل محدود رشد یافته اند. برای حل این نقایص نیاز به سازماندهی مجدد اهدف و شیوه های تربیتی در مدارس هستیم.

به طور خلاصه، اما مساله این است که اگر دختر خانم نتواند نظام ارزش های خود را ساماندهی کند، گرفتار به هم ریختگی و آشفتگی ارزشها، تعارض نقش ها و ناتوانی در تشخیص اهم و مهم می شود و ممکنست نتواند حتی همان نقش های پایه و مهم تر خود را هم به درستی ایفا نماید. بطورمثال برخی ساحت های مهم آن عبارتند از تربیت معنوی- اخلاقی، تربیت شهروندی، تربیت سیاسی، تربیت برای همسری و مادری و نظایر اینها. جالب است که طبق اسناد بالادستی، بطورمثال ساحت تربیت دینی-اخلاقی بر سایر ساحت ها اولویت دارد؛ هم چنین، سایر ساحت هایی که اشاره کردم، خیلی مهم شمرده شده است؛ اما در عمل، و در نظام آموزشی کنکور محورما، این ساحت ها در عمل به حاشیه رانده شده اند. پرداختن جدی به پرورش این ساحت ها نیازمند تحولات اساسی در هدف گذاری، اختصاص زمان و منابع، به کار بردن شیوه های متنوع و کارآمد و…

منبع: مدل کودک