چرا باباپنجعلی الگوی مناسبی برای سالمندی نیست؟

چرا باباپنجعلی الگوی مناسبی برای سالمندی نیست؟

به گزارش مدل کودک، مشاور عالی سازمان بهزیستی در امور سالمندان، با انتقاد از نگاه کلیشه ای و نادرست جامعه نسبت به سالمندی، تاکید کرد که دوران سالمندی الزاماً مترادف با ناتوانی و بیماری نیست و سالمندان می توانند همچنان فعال، یادگیرنده و مؤثر باشند؛ موضوعی که نیازمند بازبینی فرهنگی، آموزشی و رسانه ای در کشور است.
دکتر احمد دلبری در گفتگو با ایسنا، با اشاره به این که تصویر ذهنی رایج از سالمندی با ناتوانی گره خورده است، اظهار داشت: بخشی از جامعه ـ شامل جوانان، میانسالان و حتی خود سالمندان ـ این تصور اشتباه را دارند که سالمندی برابر با ناتوانی، بیماری، از کارافتادگی و سرباری است. این دیدگاه به طور عمده بر پایه تجربه های شخصی محدود از چند سالمند بیمار در اطراف فرد شکل می گیرد و سپس به اشتباه به کل سالمندان جامعه تعمیم داده می شود.
وی با اشاره به اینکه کلیشه های سنتی رایج ریشه در ساختار فرهنگی، اجتماعی و رسانه ای جوامع دارند، اظهار داشت: این مساله فقط مختص ایران نیست. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۱، بیشتر از ۶۰ درصد تصاویر رسانه های جهانی از سالمندان، بازنمایی ناتوانی، انزوا یا وابستگی است؛ در حالیکه حقیقت بسیار متفاوت تر است.
دلبری اضافه کرد: واژه «سالمند» از ترکیب «سال» و «مند» تشکیل شده است. در زبان فارسی، «مند» معمولا به معنای برخوردار بودن از خصوصیت واژه قبل از خود است؛ ازاین رو «سالمند» می تواند به معنای فردی باشد که به سالهای زندگی دست یافته، حیات طولانی دارد و از سلامت نسبی برخوردار بوده که به این سن رسیده است. در ایران، بیشتر از ۷ هزار نفر بالای ۱۰۰ سال سن دارند؛ این ها نه تنها زنده مانده اند، بلکه خیلی از آنها از کیفیت زندگی خوبی هم برخوردار می باشند.

تنها حدود ۱۲ درصد سالمندان امکان دارد گرفتار آلزایمر شوند

وی ضمن اشاره به برخی باورهای غلط رایج اظهار داشت: در بدترین حالت ممکن، تنها حدود ۱۲ درصد سالمندان امکان دارد گرفتار بیماری آلزایمر شوند؛ یعنی نزدیک به ۹۰ درصد از سالمندان، هیچ وقت این بیماری را تجربه نمی کنند. در خیلی از کشورهای توسعه یافته، افراد از حدود دو سال پیش از بازنشستگی، وارد دوره های آموزشی برای آمادگی روانی، اجتماعی، اقتصادی و سلامت دوران سالمندی می شوند اما در کشور ما، افراد فورا بعد از بازنشستگی خانه نشین می شوند و همین انزوا و غفلت، آنها را در معرض صدمه های بیشتر قرار می دهد.

انتقاد از نمایش کلیشه ای سالمندان در تلویزیون

مشاور عالی سازمان بهزیستی در امور سالمندان در ادامه با انتقاد از بازنمایی رسانه ای کلیشه ای از سالمندان در آثار تلویزیونی، اظهار داشت: به صورت مثال در سریال پایتخت یک و دو، کاراکتر باباپنجعلی بعنوان سالمندی با آلزایمر ارائه شد. فارغ از نیت طنزآمیز سازندگان، این تصویر ذهنی نادرست در مخاطب تقویت شد که سالمندان به صورت کلی گرفتار زوال عقل اند، در حالیکه این مساله فقط بخش کوچکی از جمعیت سالمند را دربرمی گیرد.
وی با تکیه بر نقش حیاتی سالمندان در خانواده و جامعه اظهار داشت: سالمند ستون خانواده است، نه باری بر دوش آن. خیلی از جملاتی که به سالمندان گفته می شود – مانند “این کارها برای جوان هاست” یا “شما دیگر یاد نمی گیرید”، ریشه در باورهای سنتی محدودکننده دارد. این در شرایطی است که انسان موجودی یادگیرنده در تمام طول عمر است. گیرایی امکان دارد در سنین بالا متفاوت باشد، اما یادگیری و رشد، هیچ وقت متوقف نمی شود.

دوران سالمندی می تواند دوره شکوفایی ذهن و تجربه باشد

رئیس انجمن علمی طب سالمندی ایران با استناد به داده های جهانی اظهار نمود: برپایه برخی بررسی ها، بیشتر از ۷۰ درصد جوایز نوبل توسط افراد بالای ۶۰ سال دریافت شده اند؛ این مورد تأکیدی است بر اینکه دوران سالمندی می تواند دوره شکوفایی ذهن و تجربه هم باشد.
دلبری ضمن اشاره به شکاف میان سن بازنشستگی و امید به زندگی در کشور اظهار داشت: میانگین سن بازنشستگی در ایران حدود ۵۲ سال و امید به زندگی حدود ۷۵ سال است؛ یعنی تقریبا یک سوم عمر افراد به دوران بعد از بازنشستگی اختصاص دارد. اگر برای این بازه مهم برنامه ریزی نشود، هم فرد و هم جامعه صدمه می بیند.
وی تاکید کرد: باآنکه درجاتی از افت جسمی در دوران سالمندی طبیعی است، اما سلامت فقط جسم نیست. ابعاد روانی، اجتماعی و معنوی سلامت در دوران سالمندی حتی می توانند ارتقاء یابند. مطابق مدل علمی نشاط روانی، نمودار شادی در انسان حالت U دارد؛ یعنی در کودکی در اوج است، در میانسالی افت می کند، و مجدداً در سالمندی بهبود می یابد.

تنها حدود ۲۰ درصد سالمندان با محدودیت در فعالیتهای روزمره مواجه اند

افرادی که نگاه منفی به سالمندی دارند، ۷.۵ سال کمتر عمر می کنند

مشاور عالی سازمان بهزیستی در امور سالمندان تصریح کرد: متاسفانه هنوز در ایران، عصا نماد سالمندی تلقی می شود، در حالیکه تجربه، دانش و خرد باید نماد سالمندی باشند. طبق آمار، تنها حدود ۲۰ درصد سالمندان با محدودیت در فعالیتهای روزمره مواجه اند.
دلبری اضافه کرد: مطالعات دانشگاه Yale نشان داده که اشخاصی که نگاه منفی به سالمندی دارند، به صورت میانگین ۷.۵ سال کمتر عمر می کنند. ازاین رو نوع نگرش ما، مستقیماً بر کیفیت و طول عمر تاثیر دارد.

زیرساخت های موردنیاز برای پشتیبانی از سالمندان فراهم نیست

او در آخر، ضمن اشاره به تهدید فزاینده ی انزوا در دوران سالمندی اظهار داشت: سالمندی از رگ گردن به ما نزدیک تر است. سالمندان امروز کشور، شریف ترین نسل این سرزمین اند اما متاسفانه زیرساخت های موردنیاز برای پشتیبانی از آنان فراهم نیست. هنوز جای شبکه سالمندی، سازمان ملی سالمندان، و خیلی از برنامه های ساختاریافته در این عرصه خالی است. در حالیکه طبق پیشبینی ها، ایران تا سالهای ۱۴۱۰ و ۱۴۲۰ به سمت یکی از پرشتاب ترین روندهای سالمندی در جهان پیش خواهد رفت.

منبع: مدل کودک