فقه نظام ساز، مسیر نوین برای حل نظام مند مسایل زنان

فقه نظام ساز، مسیر نوین برای حل نظام مند مسایل زنان

خبرگزاری مهر، گروه جامعه؛

با وجود گسترش کارهای پژوهشی و فرهنگی در عرصه زنان، هنوز نظام منسجم و سیاستگذاری کلانی برای تبیین جایگاه «زن تراز انقلاب اسلامی» و حل مسایل بنیادین زنان در جامعه اسلامی شکل نگرفته است. رویداد «یاقوت» با هدف ایجاد پیوند میان فقه نظام ساز و حقیقت های اجتماعی زنان، درصدد است تا گامی مؤثر در راستای تعریف مجدد هویت، نقش و رسالت زن مسلمان در راه تحقق تمدن نوین اسلامی بردارد.
فهیمه مستحسن، فعال حوزه زنان و خانواده، در سخنانی در رویداد «یاقوت» با اعلان اینکه این رویداد تلاشی برای تبیین جایگاه زن تراز انقلاب اسلامی و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی است، اظهار داشت: امیدواریم در این رویداد بتوانیم زن تراز انقلاب اسلامی را که در راه ایجاد تمدن نوین اسلامی گام برمی دارد، تبیین نماییم تا مسایل زنان در این رویداد به مسایل سیاستی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل گردد و به مراکز تصمیم ساز منتقل گردد. وظیفه ما در همین حد است و امیدواریم بتوانیم آنرا به درستی انجام دهیم.
وی اضافه کرد: فقه نظام سازی، رویکرد و روشی است برای ساخت یک سیستم منسجم. تا امروز، فقه ما عمدتا فردی و جزئی نگر بوده است. اما فقه نظام ساز از زمان شهید صدر آغاز شد، توسط حضرت امام خمینی (ره) ادامه یافت و امروز رهبر معظم انقلاب داعیه دار این مسیر هستند. فقه نظام ساز نظریه دولت اسلامی را تولید می کند و فقه حکومتی، مدیریت و اجرای آنرا بر عهده دارد. با این وجود، همان گونه که رهبر انقلاب فرموده اند، هنوز به مرحله نظریه دولت اسلامی نرسیده ایم و همچنان در پایه های ایجاد انقلاب اسلامی هستیم. برای رسیدن به نظام سازی، ابتدا باید مسایل را احصا نماییم و این احصا به ما کمک می نماید تا بتوانیم سیستم مورد نظر خودرا بسازیم.
مستحسن اضافه کرد: برای احصای مسائل، تنها فقه و قانون کافی نیست. ما نیازمند نگاه چندبعدی هستیم. باید به مسایل زنان از چهار منظر اقتصادی، فرهنگی، سیاستی و حقوقی نگریست. جمع بندی این نگاه ها در فقه نظام ساز و سپس در فقه حکومتی ممکن می شود. وقتی مسایل را احصا می نماییم، متوجه می شویم که با جزیره ای از مسایل روبرو هستیم؛ همچون تضعیف قوامیت مرد در خانواده، تعارض نقش های مادری و همسری، اشتغال زنان، طلاق های عاطفی، موانع اشتغال بانوان، بی ارزشی کار خانگی، ناامنی شغلی، عدم تناسب محتوای آموزشی با هویت زنانه، ضعف در مهارت های همسرداری و مادری، طولانی بودن پروسه دادرسی در دعاوی خانوادگی، خلأهای قانونی در پشتیبانی از زنان سرپرست خانوار و ترویج سبک زندگی غربی در رسانه ها.
وی ضمن اشاره به صدمه های فرهنگی موجود اضافه کرد: در رسانه ها تصویری کاریکاتوری از زن سنتی و زن مدرن عرضه شده است؛ زن سنتی بعنوان فردی خانه نشین و مطیع و زن مدرن بعنوان فردی آزاد و بی قید. این تصویرسازی غلط سبب سردرگمی زنان شده است. در صورتیکه رهبر معظم انقلاب با طرح الگوی سوم زن مسلمان تراز انقلاب اسلامی تاکید دارند که نه زن شرقی و نه زن غربی، بلکه زن مؤمن، آگاه و فعال اجتماعی باید الگوی ما باشد.
این فعال حوزه زنان با تشریح مراحل فقه نظام ساز اظهار داشت: در گام اول باید مسایل را احصا نماییم. سپس در مرحله دوم، تحلیل میان رشته ای انجام دهیم. در این مرحله، فقه نظام ساز تنها به فقیه محدود نیست بلکه فقیه در کنار کارشناسان مدیریت، روان شناسی، جامعه شناسی و اقتصاد به کشف حکم می پردازد. وقتی همه ارکان جامعه در پروسه کشف حکم نقش داشته باشند، تصمیم گیری ها دقیق تر و اجرای احکام آسان تر می شود.
وی اضافه کرد: بعنوان مثال، در مساله بالا رفتن سن ازدواج، نمی توان تنها به بعد فرهنگی توجه کرد. این پدیده ریشه های اقتصادی، حقوقی و روان شناختی دارد. تغییر معیارهای ازدواج، ترس از مسئولیت پذیری، نبود سیاستهای حمایتی در ازدواج و فرزندآوری، همگی از دلایل این پدیده اند. بنابراین، فقه نظام ساز از ما می خواهد علت های ریشه ای مسایل را شناسایی نماییم، نه صرفا به دلایل ظاهری بپردازیم. باید باورهای فرهنگی غلط و خلأهای نهادی را شناسایی نماییم و سپس اولویت بندی مسایل را انجام دهیم.
مستحسن بیان نمود: در مرحله سوم، تحلیل علت های ریشه ای به انجام می رسد تا بوسیله آن بتوانیم نظام واره ای از مسایل زنان را ترسیم نماییم. در این نظام واره، زن تراز انقلاب اسلامی تعریف می شود؛ هم از نظر هویت فردی، هم نقش و رسالت وی در خانواده و هم جایگاه اجتماعی اش. این نگاه نظام مند باعث می شود که ساختار فقه زنان از حالت جزیره ای بیرون برود و به نظامی منسجم تبدیل گردد.
وی اضافه کرد: در این صورت می توانیم نظام واره ای از مسایل زنان تدوین نماییم که به بازبینی در قوانین مدنی، اصلاح سیاستگذاری های کلان، طراحی سیاستهای حمایتی ملی و بازبینی در عملکرد رسانه ملی منجر شود. در سطح میانی هم امکان اصلاح و بازطراحی نهادها و سازمان ها فراهم می شود؛ همچون دادگاه های خانواده و مراکز مشاوره که می توانند برمبنای مبانی صحیح اسلامی بازطراحی شوند.
مستحسن در انتها تاکید کرد: دستیافتن به این اهداف نیازمند حضور جدی و آگاهانه زنان متعهد در میدان است. اگر ما زنان برمبنای رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی کار نماییم و با نگاه علمی، فقهی و میان رشته ای به مسایل بپردازیم، اساسا اصلاح ساختارها و تحقق نظام سازی اسلامی در عرصه زنان ممکن خواهد بود. به امید آن که با توکل بر خداوند و تلاش جمعی، بتوانیم وظیفه خودرا در راه تحقق تمدن نوین اسلامی به انجام رسانیم.