رسانه ها چه طور بنیان خانواده ایرانی را تغییر می دهند؟

رسانه ها چه طور بنیان خانواده ایرانی را تغییر می دهند؟

خبرگزاری مهر، گروه جامعه؛

خانواده به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی، امروز بالاتر از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات رسانه ای و سبک زندگی نوین قرار گرفته است. در این راستا، فاطمه فراهانی، استاد دانشگاه و مدیر گروه فرهنگ و رسانه، به بررسی چالش ها و الزامات پشتیبانی از خانواده در عصر رسانه و شبکه های اجتماعی پرداخته است.
فاطمه فراهانی، استاد دانشگاه و مدیر گروه فرهنگ و رسانه، در گفتگو با گزارشگر مهر با تکیه بر اهمیت خانواده، آنرا به عنوان سلول بنیادین جامعه معرفی نمود و نقش حیاتی آن در پویایی، سلامت و بقای جامعه را یادآوری کرد.
وی ضمن اشاره به چالش ها و فرصتهای خانواده در عصر رسانه ها و شبکه های اجتماعی، اظهار داشت: موضوع خانواده نه تنها در ایران، بلکه در سطح جهان به عنوان مسئله ای اساسی برای حکمرانی و مدیریت جامعه مورد توجه قرار گرفته است. قوانین، سیاستها و پژوهش ها، حتی در چارچوب چارچوب های فرهنگی و هنری، نشان میدهد که خانواده جایگاهی حیاتی دارد.
فراهانی به فرمایشات رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۸۹ اشاره نمود و اضافه کرد: ایشان مسایل زنان و خانواده را جزو مسایل درجه یک کشور معرفی کردند و این مساله در اسناد بالادستی کشور به رسمیت شناخته شده است. در عین حال، چالش های خانواده نیازمند نگاه منظومه ای و شبکه ای است و همه نهادها، گروههای مدنی و کنشگران فعال در فضای واقعی و مجازی می توانند نقش مؤثری در حمایت و محافظت از خانواده داشته باشند.
وی خانواده را مسئول تولید و پرورش نسل و توسعه سرمایه های انسانی جامعه دانست و اشاره کرد: همانطور که سلول های بنیادین ارگانیزم برای حیات خود نیازمند حمایت هستند، خانواده نیز نیازمند توجه و حمایت است تا بتواند نقش حمایتی و تربیتی خود در جامعه را به صورت مؤثر ایفا کند.
فراهانی همین طور بر اهمیت مسئله شناسی و تحلیل وضع موجود خانواده تاکید کرد و اظهار داشت: برای حفظ سلامت و پویایی خانواده، توجه به حمایت های قانونی، فرهنگی و اجتماعی ضرورت دارد. فعالیتهای مدنی و مردمی نقش برجسته ی در افزایش حساسیت جامعه نسبت به محافظت از خانواده دارند و می توانند به تحکیم بنیان خانواده و ارتقاء کیفیت زندگی اجتماعی کمک کنند.
وی در آخر تاکید کرد که استراتژی ها و راهبردهای مختلفی برای پشتیبانی از خانواده وجود دارد و این حمایت باید هم از جنبه حقوق قانونی و هم به لحاظ فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد تا خانواده بتواند نقش اصلی خویش را در جامعه به بهترین شکل ایفا کند.

خانواده امروز باید رسانه ای باشد، نه رسانه زده

فاطمه فراهانی، استاد دانشگاه و مدیر گروه فرهنگ و رسانه، ضمن اشاره به نقش تعیین کننده رسانه در زیست امروز خانواده ها، تاکید کرد: «در زمان حاضر، هیچ مسئله ای را نمی توان بدون درنظر گرفتن رسانه تحلیل کرد. بخش قابل توجهی از وقت مردم، خصوصاً جوانان، در رسانه ها و شبکه های اجتماعی سپری می شود و این امر به صورت مستقیم بر نگاه آنان به زندگی، هویت، فردگرایی و سبک زندگی اثرگذار می باشد.
وی با اشاره به اینکه جهان امروز در «عصر انفجار اطلاعات» به سر می برد، اضافه کرد: وفور اطلاعات نه تنها یک فرصت، بلکه یک چالش جدی است؛ چونکه انتخاب آگاهانه را دشوار می کند. مهم ترین پیامد این وضعیت، بروز چالش های هویتی و التقاط ارزشی است؛ وضعیتی که فرد را میان ارزش های پذیرفته شده فرهنگی، خانواده و جامعه خود گرفتار سردرگمی می کند.
فراهانی اشاره کرد: در گذشته، خیلی از کارکردهای آموزشی و تربیتی توسط خود خانواده انجام می شد، اما با گسترش نهادهای اجتماعی و رسانه ای، خانواده بتدریج قسمتی از مرجعیت و اقتدار تربیتی خویش را از دست داده است. این مسئله بر الگوهای ارتباطی، عاطفی و فرهنگی خانواده تأثیر گذاشته و زمینه ساز مشکلات هویتی در بین اعضای خانواده شده است.
وی ضمن اشاره به گسترش زیست مجازی خانواده ها اظهار داشت: امروز با پدیده ای مواجه هستیم که میتوان آنرا خانواده رسانه زده نامید؛ خانواده ای که بالاتر از آنکه از رسانه به عنوان ابزار استفاده نماید، تحت تأثیر و سلطه آن قرار گرفته است. اعتیاد روبه افزایش اینترنتی، خصوصاً در شبکه های اجتماعی، باعث شده قسمتی از مهم ترین ساعات زندگی افراد در فضای مجازی سپری شود.

سواد رسانه ای، حلقه مفقوده پشتیبانی از خانواده در عصر شبکه های اجتماعی

این استاد دانشگاه با استناد به آمارهای موجود اضافه کرد: بالاتر از ۵۰ درصد کاربران دارای اعتیاد اینترنتی، زن و مرد، از یک سکوی خاص یعنی اینستاگرام استفاده می نمایند و بخش قابل توجهی از این کاربران را زنان می سازند. این مساله نشان میدهد که باز تعریف هویت، زنانگی و سبک زندگی در بستر شبکه های اجتماعی درحال ایجاد است؛ الگویی که در بسیاری موارد با ارزش ها و هنجارهای فرهنگی خانواده ایرانی هم خوانی ندارد.
فراهانی تاکید کرد: بزرگ نمایی برخی لطمه ها در رسانه ها لزوماً به مفهوم واقعی بودن یا فراگیری آنها در خانواده های ایرانی نیست، اما همین برجسته سازی رسانه ای می تواند لطمه های عمیق تر و ریشه ای تر خانواده را پنهان کند. به این دلیل، مسئله شناسی دقیق و تحلیل واقع بینانه وضعیت خانواده ضروریست.
وی نقش نخبگان و جریان علمی کشور را در این مورد بسیار مهم دانست و اظهار داشت: نخبگان باید با تحلیل درست جایگاه خانواده در پیشرفت کشور، به تعریف صحیح حقوق، مسئولیت ها و اختیارات خانواده کمک کنند. خیلی از لطمه ها ناشی از آنست که بااینکه مسئولیت هایی برای خانواده تعریف شده، اما اختیار و زمینه ضروری جهت ایفای آن فراهم نشده است.

شکاف نسلی و ضرورت بازبینی در الگوهای تربیتی والدین

مدیر گروه فرهنگ و رسانه ضمن اشاره به شکاف نسلی و تغییرات ارزشی درون خانواده اضافه کرد: پدر و مادرها باید با آگاهی از خاصیت های نسل جدید و پذیرش تفاوت های آن، الگوهای تربیتی متناسب را به کار بگیرند. این در شرایطی است که خانواده ها هم زمان با تهدیدات درونی مانند مشکلات معیشتی، ضعف های اقتصادی و خلأهای قانونی و همین طور تهدیدات بیرونی و رسانه ای مواجه اند.
فراهانی یکی از مهم ترین راهکارهای مواجهه با این شرایط را «سوادافزایی خانواده ها» دانست و خاطرنشان کرد: در عصر حاضر، باسواد بودن تنها به سواد علمی محدود نمی گردد. خانواده ها باید از سواد رسانه ای، تکنولوژیک و ارتباطی برخوردار باشند تا بتوانند ارتباط مؤثر با نسل جدید برقرار کرده و جایگاه مرجعیت و والدگری خویش را حفظ کنند.
وی در آخر تاکید کرد: خانواده ای موفق است که رسانه ای باشد، اما رسانه زده نشود؛ بتواند ارتباطی عقلانی، محبت آمیز و متعادل با فرزندان برقرار کند و نقش نظارتی و تربیتی خویش را حفظ کند. تحقق این هدف نیازمند حمایت حقوقی، قانونی، فرهنگی و آموزشی از خانواده و ایجاد پویش ها و مطالبه گری اجتماعی در این حوزه می باشد.

منبع: modelkids.ir