والدین تک فرزند با چه چالش های روانی و تربیتی مواجه اند؟

والدین تک فرزند با چه چالش های روانی و تربیتی مواجه اند؟

خبرگزاری مهر- گروه جامعه:

تمایل برخی خانواده ها به تک فرزندی در سالهای اخیر بالا رفته است؛ انتخابی که در کنار دلایلی مانند کاهش هزینه های زندگی و امکان اختصاص توجه و امکانات بیشتر به کودک، نگرانی هایی درباره ی استقلال، روابط اجتماعی و وابستگی عاطفی فرزند بهمراه دارد. درهمین راستا با الناز عامریان، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی به گفتگو نشستیم که با معضلات و مشکلات تک فرزندی بیشتر آشنا شویم. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید.

تک فرزندی لزوما موجب تنهایی یا مشکلات اجتماعی کودک می شود؟

عامریان: کودکان تک فرزند بااینکه خواهر یا برادر ندارند، اما لزوماً تنهایی اجتماعی را تجربه نمی کنند. این مساله تا حد زیادی به رفتار و شیوه تربیتی پدر و مادر با فرزند بستگی دارد. با این وجود، امکان دارد خردسالان تک فرزند در یک محیط ایزوله رشد کنند و بنابراین، ارتباط برقرار کردن با دیگران برایشان مشکل تر باشد.
وی اضافه کرد: کودکانی که خواهر و برادر دارند، معمولا می توانند بخشی از مسایل و حتی رازهایشان را با یکدیگر در بین بگذارند، اما با رایج شدن تک فرزندی، امکان دارد پدر و مادر به سنگ صبور اصلی کودک تبدیل شوند.
روانشناس بالینی اظهار داشت: البته این مساله مانند یک شمشیر دولبه است. از یک طرف، کیفیت ارتباط والدین با فرزند بیشتر شده و پدر و مادر زمان و توجه بیشتری برای تربیت کودک صرف می کنند، اما از سوی دیگر، امکان دارد این شرایط بر استقلال کودک تأثیر بگذارد و موجب شود کودک به شکلی تربیت شود که استقلال کمتری داشته باشد و وابستگی عاطفی زیادی به خانواده پیدا کند.
امریان اضافه کرد: این وابستگی می تواند در زندگی عاطفی آینده و همین طور محیط کاری فرد تاثیر گذار باشد. کودک امکان دارد تصور کند همان گونه که در خانواده با او رفتار شده، در جامعه نیز مقرر است با او رفتار شود، اما زمانیکه وارد جامعه می شود، متوجه می شود که شرایط به این شکل نیست. این مسئله امکان دارد مانند یک سیلی به حقیقت، برای او اعجاب آور باشد.

والدین تک فرزند بطور معمول با چه چالش های روانی و تربیتی مواجه اند؟

عامریان: از سوی دیگر، امکان دارد والدین انتظارات و خواسته های خودشان را روی تنها فرزندشان اعمال کنند و بخواهند کودک همان خواسته ها و انتظاراتی را دنبال کند که خودشان برای او درنظر گرفته اند. این مساله امکان دارد موجب شود کودک فرصت کمتری برای شکل دادن به خلاقیت، علایق و اهداف شخصی خودش داشته باشد و فقط بخواهد انتظارات والدین را تکرار کند.
وی اضافه کرد: این مسئله می تواند یکی از دلایلی باشد که امروز در جامعه با افرادی مواجه هستیم که هدف مشخصی در زندگی ندارند.

آیا وابستگی عاطفی والدین به تنها فرزند بیشتر می شود؟

عامریان: در تک فرزندی، آزادی والدین نسبت به تنها فرزندشان نیز امکان دارد بیشتر شود. وقتی تنها یک فرزند وجود دارد، تمام تمرکز و توجه والدین روی همان یک کودک قرار می گیرد و همین مسئله می تواند وابستگی بیشتری بوجود آورد. حتی امکان دارد والدین در تصمیم های مهم زندگی فرزندشان، مانند ازدواج یا تحصیل در شهر دیگر، به علت همین وابستگی با او مخالفت کنند.

توجه و امکانات بیشتر لزوما به تربیت بهتر کودک منجر می شود؟

عامریان: لزوماً این طور نیست. مگر در گذشته که امکانات کمتر بود، خردسالان رشد نمی کردند؟ همه چیز به امکانات مربوط نمی شود و بخش مهمی از مسئله به هنر تربیت و شیوه فرزندپروری بازمی گردد.
وی اضافه کرد: البته این به آن معنا نیست که امکانات تاثیری ندارند. اگر کودک در یک محیط غنی رشد کند، طبیعتاً شرایط برای رشد بهتر او فراهم می شود، اما قرار نیست همه چیز برای کودک صددرصد و بدون نقص باشد. در فرزندپروری، خانواده ها باید اجازه دهند کودک گاهی ناکامی را نیز تجربه کند، برای اینکه تجربه ناکامی می تواند در زندگی آینده او تاثیر گذار باشد و بچه های تاب آوری بار خواهندامد.

مهم ترین لطمه احتمالی تربیت تک فرزند چیست؟

عامریان: یکی از مهم ترین لطمه های احتمالی تک فرزندی اینست که کودک در یک محیط ایزوله رشد کند و توجه بیشتر از حدی دریافت کند. این شرایط امکان دارد موجب شود کودک کمال گرا بار بیاید، وابسته شود یا با احساس ناکافی بودن مواجه شود.
روانشناس بالینی در انتها تصریح کرد: از سوی دیگر، امکان دارد در بعضی از افراد تک فرزند این احساس شکل بگیرد که دیگران به آنها نیاز دارند. همین طور طرحواره ایثار می تواند در این افراد پررنگ باشد؛ یعنی فرد احساس کند باید خودش را فدای پدر و مادرش کند و به علت این که والدین تنها هستند، خواسته ها و حتی نیازهای خودش را کنار بگذارد.